Hękkandi raforkuverš til stórišju

Į nżlega afstöšnum įrsfundi Lands­virkj­unar var til­kynnt aš fyrir­tęk­iš hefši skil­aši met­tekj­um vegna rekstrar­įrs­ins 2018. Lķkt og grein­ar­höf­und­ur hafši įšur spįš fyrir. Į fund­in­um kom einn­ig fram af hįlfu Lands­virkj­unar aš vind­orka į Ķs­landi sé sam­keppn­is­hęf. Eins og grein­ar­höf­und­ur hafši įšur lżst. Fram aš žessu hafši Landsvirkjun lįtiš nęgja aš segja aš vind­orkan sé „aš verša“ sam­keppn­is­hęf. Žarna var žvķ um aš ręša tķma­móta­yfir­lżs­ingu af hįlfu Landsvirkjunar, um hagkvęmni vindorku.

Mikilvęg įstęša žess aš tekj­ur Lands­virkj­un­ar slógu met įriš 2018 og voru hęrri žaš įr en 2017, er aš mešal­verš į įli var hęrra 2018 en įriš į und­an. Žeg­ar horft er til 2019 er mögu­legt aš įl­verš į žessu yfir­stand­andi įri verši eitt­hvaš lęgra en var 2018. Žaš myndi samt ekki endi­lega valda žvķ aš tekj­ur Lands­virkj­unar sķgi mikiš niš­ur į viš. Žvķ sķšar į žessu įri, ž.e. 2019, mun raf­orku­verš Lands­virkj­unar til įlvers Norš­ur­įls hękka verul­ega.

Ķ žess­ari grein er fjallaš um žess­a žró­un. Og um leiš bent į aš auk­in nżt­ing vind­orku er­lend­is gęti senn fariš aš hafa įhrif į sam­keppn­is­hęfni ķs­lenska raf­orku­mark­ašarins. Žetta segir okkur aš senni­lega er virkun ķs­lenskrar vind­orku bein­lķn­is nauš­syn­leg til aš viš­halda sterkri sam­keppn­is­stöšu Ķs­lands m.t.t. raf­orku.

Nżi raforkusamningurinn tekur gildi į žessu įri (2019)

Įlver Noršurįls į Grundar­tanga, ķ eigu Cent­ury Alu­min­um, fęr um žrišj­ung raf­orku sinn­ar frį Lands­virkj­un (LV). Gera mį rįš fyrir aš į lišnu įri (2018) hafi Norš­ur­įl greitt LV nį­lęgt 25 USD/MWst fyrir rafmagniš. Flutn­ings­kostn­aš­ur er žį meš tal­inn, en žann kostn­aš greiš­ir LV til Lands­nets. Nettó­verš­iš sem LV fékk fyrir raf­ork­una til Norš­ur­įls ķ orku­viš­skipt­um fyrir­tękj­anna įriš 2018 var žvķ nį­lęgt 20 USD/MWst.

Sķšar į žessu įri (2019) tekur gildi nżr raf­orku­samn­ingur Norš­ur­įls og LV. Žar er verš­lagn­ingin į raf­magn­inu gjör­breytt frį eldri samn­ingi fyrir­tękj­anna, sem er um tutt­ugu įra gamall. Eft­ir aš nżi samn­ing­ur­inn geng­ur ķ gildi nś ķ haust, mį gera rįš fyrir mikilli hękk­un į raf­orku­verš­i LV til Norš­ur­įls. Hversu mikil verš­hękk­un­in ķ žess­um viš­skipt­um fyrir­tęk­janna verš­ur ręšst af žró­un raf­orku­veršs į norręna raf­orku­markašnum; Nord Pool Spot. Žar hef­ur orku­verš­iš ver­iš nokk­uš hįtt und­an­farna mįn­uši, eink­um vegna žurrka ķ Nor­egi, en hvern­ig žaš mun žró­ast er óvķst.

Raforkukostnašur Noršurįls kann aš tvöfaldast

Samkvęmt upplżsingum frį LV hljóš­ar nżi samn­ing­ur­inn viš Norš­ur­įl upp į verš sem er bein­tengt verš­inu į norręna raf­orku­mark­ašnum, en žó meš ein­hverjum af­slętti frį žvķ verši. Meš­al­verš­iš į norręna raf­orku­mark­ašnum 2018 var um 44 EUR/MWst, sem jafn­gildir rśmlega 50 USD/MWst m.v. meš­al­gengi gjald­mišl­anna žaš įr. Og frį įramótunum sķšustu hefur orkuveršiš žarna į norręna raf­orku­mark­ašnum veriš enn hęrra en var 2018. Og vęri mögulega enn­žį hęrra ef Skandinavķa hefši ekki teng­ing­ar sķnar viš fleiri lönd.

Eins og įšur sagši gerir nżi raf­orku­samn­ing­ur­inn milli LV og Norš­ur­įls rįš fyrir ein­hverjum af­slętti frį norręna orku­verš­inu. Ef nżi samningurinn hefši veriš kom­inn ķ gildi 2018 og afslįtturinn nemur ķ nįgrenni viš 10-15%, mį gera rįš fyr­ir aš raf­orku­verš LV til Norš­ur­įls į žvķ įri hefši ver­iš u.ž.b. 40-45 USD/MWst. M.ö.o. žį hefši raf­orku­verš LV til Norš­ur­įls į sķš­asta įri mögu­lega ver­iš u.ž.b. tvö­falt žaš sem var ķ reynd, ef nżi samn­ing­ur­inn hefši ver­iš kom­inn ķ gildi žį.

Aršgreišslugeta Landsvirkjunar eykst verulega

Žessi nżi samn­ing­ur milli LV og Norš­ur­įls tekur ekki gildi fyrr en sķšla žetta įr (2019). Samn­ingurinn mun auka tekjur LV og žaš kannski mjög mikiš. Žaš eru gleši­tķšindi fyrir orku­fyrir­tękiš og eig­anda žess. Mögulega gerir LV sér von­ir um aš verš­hękk­un­in muni leiša til žess aš įr­legar tekjur fyrir­tęk­is­ins vegna raf­orku­söl­unn­ar til Norš­ur­įls auk­ist um u.ž.b. 30-40 milljónir USD frį žvķ sem ver­iš hef­ur allra sķš­ustu įrin. Žar meš gęti arš­greišslu­geta LV hękkaš į einu bretti um sem nemur um 4-5 milljörš­um króna (miš­aš viš nś­ver­andi geng­is­skrįn­ingu krónu gagn­vart USD).

Žaš mį sem sagt ętla aš aš žarna sjįi LV tęki­fęri til aš hękka arš­greišsl­u sķna mjög verulega bara vegna Norš­ur­įls. Til sam­an­buršar mį hafa ķ huga aš und­an­far­in įr hef­ur arš­greišsl­a LV veriš 1,5 milljarš­ar króna og nś sķš­ast var hśn 4,25 milljaršar króna. Įriš 2020 er fyrsta fulla rekstrar­įriš sem nżi samn­ing­ur­inn verš­ur ķ gildi. Žaš verš­ur LV ķ hag ef orku­verš­iš į norręna mark­ašnum verš­ur hįtt allt žaš įr. Og ęskilegt fyrir fyrir­tęk­iš aš svo verši allan samn­ings­tķm­ann sem nżi samn­ing­ur­inn viš Noršurįl gildir (2019-2023).

Hagnašaraukning Landsvirkjunar vegna Grundartanga ekki enn ķ hendi

Viš vitum aušvitaš ekki fyrir vķst hvort nżi orku­samn­ing­ur­inn viš Norš­ur­įl skili strax svo góšri hagn­aš­ar­aukn­ingu til LV sem hér hef­ur ver­iš lżst. Žaš ręšst jś af žvķ hvernig raf­orku­veršiš į norręna mark­ašnum mun žró­ast į nęstu įrum. En LV get­ur a.m.k. veriš von­góš um aš žarna mynd­ist um­tals­verš­ur nżr hagn­ašur og žaš strax į sķš­ustu mįnušum 2019. Spurn­ing­in er bara hversu mik­ill žessi hagn­aš­ur veršur.

Viš žetta bęt­ist svo mögu­leg hagn­aš­ar­aukn­ing LV vegna senni­legrar hękk­un­ar į raf­orku­verši til jįrn­blend­iverk­smišju Elkem į Grund­ar­tanga, žvķ einn­ig žar tek­ur nżtt raf­orku­verš gildi į įrinu 2019. Sś verš­įkvörš­un er vel aš merkja ķ hönd­um sér­staks geršar­dóms, sem mun vęnt­an­lega senn kveša upp śr um nżtt raf­orku­verš. Sś niš­ur­staša mun senni­lega hękka raf­orku­verš Elkem veru­lega, en hversu mik­il hękk­un­in verš­ur er sem sagt enn ekki komiš ķ ljós.

Landsvirkjun įlķtur ešlilegt stórišjuverš um 30-35 USD/MWst

Hér veršur ekki reynt aš svara žvķ hvaša įhrif mik­il hękk­un raf­orku­veršs LV mun hafa į rekst­ur įl­vers Norš­ur­įls og jįrn­blendi­verk­smišj­u Elkem. LV įlķt­ur ber­sżni­lega aš fyrir­tęk­in žarna į Grund­ar­tanga rįši vel viš nżtt og hęrra raf­orku­verš og verši įfram sam­keppn­is­hęf viš ašrar slķk­ar verk­smišjur śti ķ heimi. Ķ žessu sam­bandi virš­ist sem LV įlķti aš stór­išjan į Grund­ar­tanga eigi aš greiša „į bil­inu 30 til 45 doll­ara ķ raf­orku­verš įn flutn­ings“. Ef gert er rįš fyrir aš stór­išjan į Grund­ar­tanga muni greiša sem nemur lįg­mark­inu žarna, yrši raf­orku­verš­iš meš flutn­ingi nį­lęgt 35 USD/MWst. Sem er mjög ķ nįnd viš žaš verš sem įl­ver­iš ķ Straums­vķk greiš­ir nś skv. raf­orku­samn­ingi frį 2010.

Veršhękkunin til stórišjunnar var fyrirsjįanleg

Veršhękkun af žessu tagi er ķ sam­ręmi viš žaš sem grein­ar­höf­und­ur taldi fyrir­sjį­an­legt žeg­ar viš­ręš­ur LV og Norš­ur­įls um nżjan raf­orku­samn­ing voru yfir­stand­andi fyrir nokkrum įr­um. Ķ žvķ sam­bandi leit grein­ar­höf­und­ur m.a. til raf­orku­veršs ķ nżjum samn­ing­um til įl­vera ķ Kanada  įsamt verš­žró­un ķ Nor­egi og vķš­ar um heim. Sś spį eša svišs­mynd sem sett var fram ķ žeim skrif­um gekk eftir, žrįtt fyrir mikla and­stöšu af hįlfu Norš­ur­įls.

Žaš verš sem for­stjóri LV seg­ir fyr­ir­tęk­iš nś miša viš kemur sem sagt ekki į óvart. Žó ber aš hafa ķ huga eina mik­il­vęga breyt­ingu sem orš­in er į raf­orku­mörk­uš­um frį žvķ sem var fyrir nokkrum įr­um; breyt­ingu sem gęti mögu­lega vald­iš žvķ aš sam­keppn­is­for­skot Ķs­lands gagn­vart stór­um raf­orku­not­end­um fari heldur minnk­andi į kom­andi įrum. Sem er vegna ódżrr­ar vind­orku er­lendis.

Samkeppnisforskot Ķslands gagnvart Noregi gęti fariš minnkandi

Žarna er saman­buršur viš Noreg įhuga­veršur. Ķ Noregi starfa bęši įl­ver og kķsil­ver og žau fyrir­tęki hafa sum į und­an­förn­um įrum ķ aukn­um męli žurft aš reiša sig į raf­orku­kaup frį norręna orku­mark­ašnum (m.a. vegna norsku regln­anna um hjem­fall žar sem stór­išjan hefur žurft aš af­henda norska rķk­inu eldri vatns­afls­virkj­anir). Ķ ljósi raf­orku­kaupa stór­išju­fyrir­tękj­anna į Nord Pool mį mögu­lega įlykta sem svo aš ef nżja raf­orku­verš­iš til fyrir­tękj­anna į Grund­ar­tanga helst eitt­hvaš lęgra en ger­ist į norręna raf­orku­mark­ašnum, hljóti orku­veršiš til žeirra aš vera prżši­lega sam­keppn­is­hęft. Og staša stór­išjunn­ar į Grund­ar­tanga žar meš trygg. Slķk įlykt­un er žó mögu­lega of vķš­tęk, vegna mik­illa verš­lękk­ana į vind­orku.

Vindorkan er hiš nżja samkeppnishęfa orkuverš stórra notenda

Norska stór­išjan hefur und­an­far­iš veriš aš fęra sig yfir ķ aš kaupa vind­orku meš lang­tķma­samn­ing­um viš vind­myllu­garša ķ Nor­egi og Svķ­žjóš. Meš žvķ móti tryggir norska stór­išjan sér fast og hóg­vęrt raf­orku­verš til langs tķma. Vind­orkan er sem sagt aš sumu leyti aš taka yfir žaš hlut­verk sem vatns­afls­virkj­an­irnar ķ Noregi höfšu įšur fyrr. Um leiš verša fyrir­tękin sem kaupa vind­ork­una sķš­ur hįš mark­ašs­verš­inu į norręna orku­mark­ašnum (Elspot į Nord Pool).

Įstęša žess­ar­ar žró­un­ar er sś aš svona vind­orku­kaup eru nś ódżr­asti kost­ur­inn, ž.e. ódżr­ari kost­ur en aš kaupa raf­orku sem tengd er verši į norręna raf­orku­mark­ašnum og ódżr­ari kost­ur en lang­tķma­samn­ing­ar viš ašra tegund raf­orku­fram­leišslu. Og žessi hag­kvęma vind­orka er ķ senn góš leiš til aš efla atvinnu­lķf og hagvöxt.

Žaš er sem sagt norskri og sęnskri vind­orku veru­lega aš žakka aš t.a.m. įl­ver ķ Nor­egi munu senni­lega lengi enn halda sam­keppnis­hęfni sinni ķ alžjóš­leg­um sam­an­burši. Žetta er til marks um hvern­ig lands­lagiš ķ sam­keppn­is­hęfni raf­orku­mark­aša er aš breyt­ast. Og žess mį vęnta aš žess­ar breyt­ing­ar ķ orku­geir­an­um muni į ein­hverj­um tķma­punkti lķka hafa įhrif į sam­keppnis­hęfni stórra raf­orku­not­enda og orku­fyrir­tękja į Ķslandi.

Vindorka mun efla ķslenskt atvinnulķf

Aukinn rekstrarkostnašur stórišju vegna hęrra raf­orku­veršs ķ nżjum samn­ing­um LV mun til aš byrja meš lķk­lega eink­um birt­ast ķ hag­ręš­ing­ar­aš­gerš­um hjį ein­hverj­um stór­išju­fyrir­tękj­um hér. Eins og t.d. meš fękk­un starfs­fólks. Mögu­lega eru nż­leg­ar upp­sagnir hjį Norš­ur­įli til marks um aš žessi žró­un sé strax byrjuš (jafn­vel žó svo nżi orku­samn­ing­ur­inn gangi ekki ķ gildi fyrr en seint į žessu įri). Hér skipt­ir lķka mįli aš verš į įli hefur far­iš lękk­andi und­an­fariš įr, sem gęti kallaš į hag­ręš­ing­ar­aš­gerš­ir hjį Norš­ur­įli og öšrum įlfyrirtękjum hér. Sams­konar žró­un gęti sést hjį Elkem žegar eša ef raf­orku­veršiš žar hękk­ar mikiš.

Žvķ mišur fyrir starfs­fólkiš į Grund­ar­tanga er mögulegt aš nęstu įr geti oršiš tilefni til meiri samdrįttar­aš­gerša ķ launa­kostn­aši fyrir­tękj­anna žar (Century er skrįš į hluta­bréfa­mark­aš vestra og žar er mikil įhersla į arš­semis­kröfu). Um leiš er LV aš skila met­tekjum, sem er mjög gott fyrir eig­anda henn­ar; ķs­lenska rķk­iš og žar meš žjóš­ina. Žarna eru žvķ żmsar til­finn­ing­ar uppi. Um leiš er vert aš hafa ķ huga aš žeg­ar kem­ur til virkj­un­ar vinds į Ķs­landi er lķk­legt aš allir geti fagn­aš. Žvķ sś žró­un mun styrkja sam­keppn­is­hęfni Ķs­lands og auka lķk­ur į įfram­hald­andi sterkri eftir­spurn hér frį fyrir­tękjum sem nota mikiš rafmagn.

Höfundur starfar sem rįš­gjafi į sviši orku­mįla og vinn­ur m.a. aš vind­orku­verk­efnum ķ sam­starfi viš evrópskt vind­orku­fyrirtęki.


Sęstrengir og raforkuverš

Ķ umręšu um s.k. žrišja orku­pakka er eitt sem lķtt hef­ur veriš rętt, en mętti hafa ķ huga. Sam­kvęmt grein­ingu norsku orku­stofn­unarinnar (NVA) hafa sę­streng­ir og ašrar raf­orku­teng­ing­ar Norš­manna viš nį­granna­rķk­in stušl­aš aš lęgra raf­orku­verši til al­menn­ings en ella hefši oršiš. Meš sama hętti gęti sę­streng­ur milli Ķs­lands og Evrópu hald­iš aftur af hękk­un raf­orku­veršs til al­mennra not­enda hér į landi.

Ķ dag er stašan į raf­orku­mark­ašn­um į Ķs­landi ekki ósvip­uš žeirri sem var ķ Nor­egi įš­ur en teng­ing­um žar til nį­granna­landanna var fjölg­aš. Ž.e. mjög lķtiš af um­fram­orku til staš­ar og žvķ mįtti lķt­iš śt af bera til aš raf­orku­verš ryki upp. Hér į landi birt­ist žessi staša ķ žvķ aš varla er nóg af raf­orku til staš­ar til aš męta auk­inni eft­ir­spurn t.d. frį gagna­ver­um. Og žó svo ein­ung­is sé lit­iš til vęntrar fjölg­un­ar lands­manna įlķt­ur Orku­spįr­nefnd nauš­syn­legt aš byggja fleiri virkj­anir į kom­andi įr­um. Til aš ekki mynd­ist hér raf­orku­skortur inn­an nokkurra įra.

Norge-kraftpris-med-og-uten-kabler-til-utland_Hreyfiafl-2019Sęstrengir Noršmanna hafa ķ reynd alls ekki hękk­aš raf­orku­verš žar ķ landi. Held­ur žvert į móti stušl­aš aš hóg­vęr­ara raf­orku­verši. Ef sę­streng­ur kęmi milli Ķs­lands og Evrópu myndi sį streng­ur halda aftur af raf­orku­skorti hér į landi og žar meš halda aftur af hękk­un­um į raf­orku­verši. Fyrst og fremst myndi slik­ur streng­ur žó leiša til žess aš raf­orku­verš stór­išju myndi fęr­ast hraš­ar nęr žvķ verši sem al­menni raf­orku­mark­aš­ur­inn greiš­ir. Rétt eins og gerst hefur ķ Nor­egi. Slķkt myndi auka arš­semi ķ ķs­lenskri raf­orku­fram­leišslu. Sem fyrst og fremst er ķ hönd­um Lands­virkj­un­ar og Orku­veitu Reykja­vķk­ur, sem bęši eru ķ opin­berri eigu.

Žaš er sem sagt lķklegt aš sę­streng­ur, ef rétt yrši aš slķku verk­efni staš­iš, myndi bęta arš­semi Lands­virkj­un­ar og Orku­veit­unn­ar. Og žar meš gęf­ist fęri til aš auka arš­greišsl­ur til rķk­is og sveit­ar­fél­aga. Sem žżšir tęki­fęri til skatta­lękk­ana og/eša auk­inn­ar al­manna­žjón­ustu. Af hverju sumir stjorn­mįla­menn eru į móti slķkri žró­un er rįšgįta.

Žaš er sem sagt lķtil įstęša til aš óttast aš sęstrengur muni leiša til mikilla hękkana į raforkuverši til almennra notenda hér. Vissulega er afar mikilvęgt, ef til sęstrengs kemur, aš ķslensk stjórnvöld haldi vel į spilunum og tryggi aš hagsmunir Ķslands verši tryggšir ķ hvķvetna. Žaš er mikilvęga atrišiš. Og žannig gęti sęstrengur skilaš Ķslandi verulegum įvinningi. Nišurstašan er sem sagt sś aš žrišji orkupakkinn er engin ógn ķ žessu sambandi. Og sęstrengur er sjįlfstęš įkvöršun sem žjóšin ręšur meš žvķ hverja hśn velur į Alžingi.


Endurhannašur vindmyllugaršur ofan Bśrfells

Į nżlišnum įrsfundi sķnum kynnti Lands­virkjun endur­hann­ašan vind­myllu­garš ofan Bśr­fells. Žar kom fram aš staš­setn­ing­u vindmylla er hnik­aš til. End­ur­hönn­un­in er ķ sam­ręmi viš žęr hug­mynd­ir sem Lands­virkjun (LV) kynnti į fundi Sam­bands ķslenska sveitarfélaga s.l. sumar  (2018), sem  grein­ar­höf­und­ur hef­ur įšur minnst į. Ķ žess­ari grein er fjall­aš um žessa til­fęrslu į s.k. Bśr­fells­lundi meš hliš­sjón af žvķ sem fram kom į nż­lišn­um įrs­fundi LV.

Til saman­buršar į staš­setn­ingar­til­lög­um LV geta les­end­ur skoš­aš annars vegar žetta kort sem sżn­ir eina af žrem­ur fyrri til­lög­um LV um staš­setn­ingu į allt aš 200 MW vind­myllu­garši žarna ofan Bśr­fells og hins vegar žetta kort sem sżn­ir til­lögu aš nżrri staš­setn­ing­u. Mun­ur­inn į žess­um tveim­ur śt­fęrsl­um felst eink­um ķ žvķ aš svęš­iš sem ętl­aš er und­ir vind­myll­ur hef­ur ver­iš minnk­aš. Įsamt žvķ aš allar vind­myll­urnar verši vest­an (eša norš­an) veg­ar­ins žarna upp frį Žjórs­įr­dal og inn į Sprengi­sands­leiš.

Ķ kynn­ingu LV nś į įrsfundinum kom m.a. fram aš žó svo minna svęši fari undir vind­myll­ur sam­kvęmt nżju staš­setn­ing­unni sé hag­kvęmni vind­myllu­garšs­ins óbreytt frį fyrri til­lög­um. Ekki var śtskżrt nįn­ar af hverju žetta minna svęši nęr aš skila jafn mik­illi hag­kvęmni eins og hiš fyrra stęrra svęši (sem ętti aš geta rśm­aš mun meira afl). Į fund­in­um kom held­ur ekki fram hversu marg­ar eša stór­ar vind­myll­urnar eiga aš verša. Žann­ig aš žaš er ekki ljóst hvort end­ur­hönn­uš­um Bśr­fells­lundi er ętl­aš aš verša 200 MW, eins og upp­haf­lega var rįšgert, eša eitthvaš minni.

Eins og įšur sagši žį felur žessi tilfęrsla žaš ķ sér aš allar vind­myll­urnar verši vest­an (eša norš­an) veg­ar­ins žarna upp frį Žjórs­įr­dal. Til­gang­ur­inn meš žvķ virš­ist einkum vera sį aš žį muni vind­myll­urnar sķš­ur trufla veg­far­endur. A.m.k. ekki žeg­ar žeir horfa aust­ur (eša suš­ur) til Heklu.

LV-Burfellslundur_Burfell-Wind-Farm

Ķ fyrri til­lög­um LV voru vind­myll­ur staš­sett­ar milli veg­ar­ins og Heklu, lķkt og sjį mį į mynd­inni hér til hliš­ar sem sżn­ir eina af fyrri śt­fęrsl­unum. Ķ nżju til­lög­unni eru vind­myll­urnar all­ar staš­sett­ar vest­an (norš­an) veg­ar­ins. Sem sagt trufla ekki śt­sżn­iš frį veg­in­um til Heklu. En auš­vit­aš hafa svona stór mann­virki allt­af mik­il sjón­ręn įhrif. Og eft­ir sem įšur kann staš­setn­ing vind­mylla į žessu fjöl­farna ferša­manna­svęši viš mörk Miš­hį­lendis­ins įfram aš vera um­deild. Ķ žessu sam­bandi mį vķsa til įlits Skipu­lags­stofn­un­ar į upp­haf­leg­um įętl­unum LV um 200 MW Bśr­fells­lund:

Śr įliti Skipu­lags­stofn­unar

Eftir­far­andi texti (skį­letraš­ur) er śr įliti Skipu­lags­stofn­un­ar į upp­haf­leg­um til­lög­um Lands­virkj­un­ar um žrjįr śt­fęrslur į 200 MW vind­myllu­garši žarna ofan Bśrfells

Fyrirhugaš framkvęmda­svęši er hluti vķšįttu sem af­mark­ast af Sauša­felli og Heklu ķ sušri, Bśr­felli og Skelja­felli ķ vestri, Sanda­felli og Stang­ar­fjalli ķ noršri og Vala­felli ķ austri. Žaš ligg­ur į mör­kum lįg­lend­is og hįlend­is og svęša meš mann­gerša og nįtt­śru­lega įsżnd.

Aš stęrst­um hluta ligg­ur žaš inn­an marka mišhįlendis Ķs­lands, en um skipu­lags­mįl mišhįlend­is­ins er mörk­uš sér­stök stefna ķ lands­skipu­lags­stefnu. Sam­kvęmt lands­skipu­lags­stefnu skal standa vörš um nįtt­śru og lands­lag mišhįlend­is­ins vegna nįtt­śru­vernd­ar­gildis og mik­il­vęgis fyr­ir śti­vist og skal upp­bygg­ing inn­viša taka miš af sérstöšu žess […]

Aš teknu tilliti til žess sem rakiš hefur ver­iš hér aš fram­an er žaš niš­ur­staša Skipu­lags­stofn­un­ar aš įform­uš fram­kvęmd viš 200 MW vind­orku­ver viš Bśr­fell sé lķk­leg til aš hafa veru­leg įhrif į lands­lag og vķšerni auk ferša­žjón­ustu og śti­vist­ar. […] Fyrir ligg­ur aš fram­kvęmd­in er ķ bišflokki til­lögu aš ramma­įętlun og fell­ur illa aš įhersl­um Lands­skipu­lags­stefnu 2015-2026 į vernd vķš­erna og land­slags­heilda […]

Ķ ljósi framangreinds um skipu­lags­lega stöšu verk­efnis­ins sem og nišur­stöšur mats į um­hverf­is­įhrif­um fram­kvęmd­ar­inn­ar tel­ur Skipu­lags­stofn­un til­efni til aš end­ur­skoša įform um upp­bygg­ingu 200 MW vind­orku­vers viš Bśr­fell. Niššur­stöš­ur um mikil um­hverf­is­įhrif gefa, aš mati stofn­un­ar­inn­ar, til­efni til aš skoša hvort önn­ur land­svęši henta bet­ur fyr­ir upp­bygg­ingu af žessu tagi og um­fangi. Žį kann aš vera til­efni til aš skoša hvort um­fangs­minni upp­bygg­ing į bet­ur viš į žessu svęši, bęši hvaš varšar hęš og fjölda vind­mylla.

Hvaš mun Skipulagsstofnun segja viš endurhönnuninni?

Ķ įliti sķnu lagši Skipu­lags­stofnun sem sagt til aš žarna yrši hug­aš aš fęrri og lęgri vind­myll­um en LV upp­haf­lega įform­aši eša aš žeim yrši fund­inn ann­ar staš­ur. Vegna žess­ara sjón­ar­miša Skipu­lags­stofn­unar mį geta žess aš žaš er ein­falt aš fękka myll­un­um. Og fęra žęr aš­eins til, lķkt og LV hefur nś gert. Aftur į móti er fjar­stęšu­kennt aš lękka žęr. Žaš er žvķ vand­séš aš LV geti aš öllu leyti orš­iš viš um­rędd­um atuga­semd­um Skipu­lags­stofn­unar. Hver niš­ur­staša stofn­un­arinn­ar verš­ur um end­ur­hann­ašan vind­myllu­gaš LV ofan Bśr­fells į eftir aš koma ķ ljós.

Framangreindar vanga­veltur Skipu­lags­stofn­unar um lands­skipu­lags­stefnu og žaš hvort önnur land­svęši henti bet­ur fyr­ir „upp­bygg­ingu af žessu tagi“ sżnir kannski aš setja žurfi skżr­ari įkvęši um žaš ķ lög hvar ekki megi staš­setja vind­myllu­garša. Og žį yrši senni­lega nęr­tęk­ast aš und­an­skilja frišuš svęši og eftir atvik­um Miš­hį­lend­iš eša til­tekna hluta žess. Žarna er verk aš vinna fyrir stjórn­völd. Um leiš er vert aš hafa ķ huga aš ķslenskir vind­myllu­garšar verša lķklega ódżr­asta teg­und nżrra raf­orku­mann­virkja. Upp­bygg­ing ķs­lenskrar vind­orku gęti žvķ veitt hagkvęma mögu­leika į aš friša fleiri vatns­föll og jarš­varma­svęši. Ef žaš er leiš sem stjórn­mįla­mönn­um og lands­mönn­um lķst į aš fara.


Óstöšvandi hagkvęmni vindorku

Žeir vindmyllu­garšar sem nś eru byggš­ir eru marg­ir hverj­ir meš vind­myll­ur žar sem hver og ein er um žrjś eša 3,5 MW. Žaš er stórt skref frį žvķ sem var fyrir ein­ung­is nokkr­um įr­um žeg­ar hį­marks­afl hverr­ar vind­myllu var oft um eša und­ir 2 MW.

Stęrri vind­myll­ur auka hag­kvęmn­ina. Og stękk­andi hverf­lar og vind­myll­ur hafa nś žeg­ar gert žaš aš verk­um aš vind­orka į sum­um svęš­um ķ heim­in­um er orš­in hag­kvęm­asta teg­und raf­orku­fram­leišslu. Lķklegt er aš ķ mörgum žeim vind­myllu­görš­um sem ver­iš er aš und­ir­bśa ķ dag (į landi) verši hver vind­mylla meš afl upp į um 4 MW. Og sennilega er ekki langt ķ aš slķkar vind­myll­ur verši um og yfir 5 MW.

Wind-turbine-worker_Askja-EnergyUtan viš strönd­ina er­um viš svo far­in aš sjį ennžį stęrri vind­myll­ur. Žann­ig hef­ur Vestas hafiš fram­leišslu į 9,5 MW vind­myll­um, sem senn munu rķsa utan viš strönd Belgķu. Og nś snemma į žessu įri (2019) til­kynnti Gene­ral Electric um nżja 12 MW vind­myllu!

Ešli mįls­ins sam­kvęmt er ein­fald­ara og ódżr­ara aš reisa og starf­rękja vind­myllu­garša į landi en śti ķ sjó. Nś fyrir helg­ina var til­kynnt um far­sęla upp­setn­ingu og raf­orku­fram­leišslu til­rauna­myllu Gene­ral Elec­tric upp į 5,3 MW. Sem ķ dag er afl­mesta vind­mylla į landi. Vind­myll­an var reist ķ Holl­andi og gert er rįš fyrir aš senn verši til­kynnt um fyrstu kaup­end­urna og fjölda­fram­leišsla fari į fullt.

Hver spaši žess­ar­ar nżju geysi­öfl­ugu vind­myllu GE er rétt tęp­lega 80 m lang­ur. Helsta hindrun­in vegna svo langra spaša er flutn­ing­ur žeirra į įfanga­staš. Žess vegna eru žess­ir grķšar­stóru spaš­ar meš nżrri hönn­un; hver spaši er fram­leidd­ur ķ tvennu lagi og eru svo sett­ir sam­an į stašn­um. Žaš er danska fyrir­tęk­iš LM Power sem į heiš­ur­inn aš žeirri smķši, en GE keypti ein­mitt LM Power nż­lega. Tękni­žró­un­in ķ vind­ork­unni er sem sagt enn į fullu og hag­kvęmn­in žar į enn eftir aš auk­ast.

Žessar stóru nżju vind­myll­ur bęši į landi (4-6 MW) og ķ sjó (10-12 MW og jafn­vel enn stęrri) munu verša enn eitt skref­iš ķ žvķ aš gera vindork­una aš hag­kvęm­ustu raf­orku­fram­leišslu ķ heimi. Og mögu­lega eru ein­ung­is fį­ein įr ķ aš nżjar ķs­lensk­ar jarš­varmavirkj­an­ir og jafn­vel einn­ig nokkrar af fyr­ir­hug­uš­um vatns­afls­virkj­un­um hér munu ekki reyn­ast sam­keppn­is­hęf­ar viš vind­orku. Eft­ir sem įšur munu vind­myllu­garš­ar žó žurfa aš­gang aš var­afli. Og žar erum viš Ķs­lend­ing­ar ķ góšri stöšu meš okk­ar stóra vatns­afls­kerfi meš mišlun.


Tękniundur hverfur af svišinu

Airbus hefur įkvešiš aš hętta fram­leišslu į stęrstu far­žega­žotu heims; risa­žot­unni A380. Žetta žyk­ir mér miš­ur. Bęši sem flug­įhuga­manni og vegna žess aš ein­hver besta ferša­reynsla mķn fram til žessa er ein­mitt lang­flug meš Air­bus A380.

Flugreynsla mķn meš žessari vél er reynd­ar ekki mikil. Ein­ungis tvęr feršir - en vel aš merkja nokk­uš lang­ar ferš­ir. Ann­ars veg­ar frį London til Mel­bourne og hins vegar frį Sydney til London. Ķ bįš­um til­vik­um var milli­lent ķ Dubai, enda er flug­leišin milli London og austur­strand­ar Įstralķu nokkru lengri en sś hį­marks­vega­lengd sem žessi magn­aša vél get­ur far­iš į einni tank­fyllingu.

Qantas-A380-over-sydneyĮstęša žess aš ég féll gjör­sam­lega fyrir Airbus A380 er fyrst og fremst sam­an­burš­ur­inn viš ašra forn­fręg­ari risa­žotu; žį banda­rķsku Boeing 747. Skömmu įšur en ég ferš­aš­ist meš evrópska undra­tęk­inu A380 hafši ég ein­mitt lķka flog­iš milli London og Sydney meš reynslu­bolt­anum 747 (žį meš milli­lend­ingu ķ Singa­pore). Og saman­burš­ur­inn var 747 mjög ķ óhag.

Žarna kom margt til. Airbus­vélin hjį Qantas var aušvitaš miklu nżrri en gamla Boeing risa­žotan hjį British Airways og žvķ voru sętin og allar inn­rétt­ingar miklu žęgi­legri ķ Airbus­vélinni. Žaš sem žó hreif mann hvaš mest voru flug­eigin­leik­arnir og hljóš­vistin.

Inni ķ A380 rétt svo heyršist smįvegis suš frį ofsa­legum hreyfl­un­um, en ķ 747 vél­inni mįtti lżsa hreyfla­hljóš­inu sem nįnast óžęgi­lega hį­vęru į svo löngu flugi (um 22 klukku­stund­ir į lofti). Og of­bošs­leg­ur kraft­ur­inn ķ flug­tak­inu og dįsam­lega mjśk­ar hreyf­ing­arnar ķ lend­ingu evrópsku vél­ar­inn­ar fengu mann hrein­lega til hrista höf­uš­iš yfir skrapa­tól­inu sem 747 virt­ist vera ķ sam­an­burš­inum.

Breišžotur eru heillandi tękni­undur. Og geta flutt hreint ótrś­leg­an fjölda fólks. Žegar A380 er inn­rétt­uš žann­ig aš al­menna far­rżm­iš er ķ stęrri kant­in­um, tek­ur vél­in um 850 far­žega. Žeg­ar slatti er af żmsum betri sęt­um ķ vél­inni er hį­marks­fjöldi far­žega oft nį­lęgt 500. Boeing 747 er meš tölu­vert fęrri sęti; oft fyrir į bil­inu 400 til 650 faržega. Bįšar žessar vélar eru į tveim­ur hęš­um og meš fjóra hreyfla. Og žetta eru tvęr stęrstu far­žega­žotur heims. Stęrsta śt­fęrslan af 747 er ör­lķt­iš lengri en A380, en engu aš sķšur er 747 minni vél.

Airbus-A380-landingJį - žvķ miš­ur hefur nś veriš įkvešiš aš hętta fram­leišsl­unni į A380 og veršur sś sķš­asta afhent kaup­and­anum įriš 2021. Sem žżš­ir aš fram­leišslu­saga A380 verš­ur ein­ungis um fimmtįn įr! Žar meš er augljóst aš žrįtt fyrir aš vera fį­dęma žęgi­legt farar­tęki veršur saga A380 langt frį žvķ aš verša jafn löng og mikil­vęg eins og saga 747, sem nś hefur veriš fram­leidd ķ fimm įratugi og er enn ķ nokkuš góšum gķr.

Žaš stefnir aš vķsu lķka ķ aš 747 hverfi smįm saman af sviš­inu. Žvķ nżjar tveggja hreyfla minni far­žega­žotur virš­ast įlitnar hag­kvęm­ari; ķ dag eru sparneytni og góš sętanżting alger lykilatriši ķ faržegaflugi. Žar verš­ur lķk­lega 787 Dream­liner hvaš fremst ķ flokki nęstu įra­tugina į lengri leišum, en slķkar vélar fljśga nś t.d. beint milli London og Perth į vest­ur­stönd Įstralķu. Kannski mun nęsta kyn­slóš mann­kyns aldrei fį tęki­fęri til aš fljśga ķ sann­kall­ašri risa­žotu!

Ķ lokin mį geta žess aš eftir hiš hroša­lega flug­slys žegar Airbus A330 frį Air France hrapaši ķ Atlants­haf ķ jśnķbyrjun 2009, varš ég įkveš­inn ķ žvķ aš fljśga aldrei meš flug­vél žar sem flug­menn­irnir hafa ekki al­menni­legt stżri (yoke), held­ur „bara“ pinna (joy-stick eša öllu held­ur s.k. side-stick). Žaš er óhugn­ar­leg lesn­ing hvernig flug­menn frönsku vél­ar­inn­ar höm­uš­ust bįš­ir į sitt hvor­um pinn­an­um ķ of­risinu įšur en vé­lin skall ķ Atlants­hafiš.

Į endanum stóš ég ekki viš žaš aš fljśga aldrei ķ slķkri „tölvu­leikja­vél“ meš stżri­pinna. Airbus 380 er ein­mitt stęrsta vél heims meš slķk­an pinna. Og eftir žį flug­reynslu hurfu for­dóm­arnir og ķ dag veit ég svo sann­ar­lega hvaša flug­vél er mesta tękni­undriš ķ mķn­um huga. Drottningin Airbus 380 hef­ur senn veriš boš­uš lįtin; lengi lifi drottningin! Sem reyndar bara rétt svo nįši žvķ aš verša tįningur og žvķ kannski varla nema prinsessa.


Lķklega mettekjur hjį Landsvirkjun vegna 2018

Aš loknu rekstrarįrinu 2017 til­kynnti Lands­virkjun um met­tekjur žaš įr. Sök­um žess aš įl­verš var hęrra įriš 2018 held­ur en 2017 er lķk­legt aš tekj­ur Lands­virkj­unar vegna rekstrar­įrs­ins 2018 hafi svo ver­iš enn­žį hęrri en var met­įriš 2017. Vęnt­an­lega mun til­kynn­ing Lands­virkj­unar um tekj­ur og af­komu įrsins 2018 (og um selt orkumagn) brįtt birt­ast.

Mikilvęgasta įstęša žess nśna aš lķkl­egt er aš tekj­ur Lands­virkj­unar vegna 2018 slįi metiš frį 2017 er einföld: Hęrra įlverš. Samn­ingar Lands­virk­junar viš Norš­ur­įl (Century Alu­min­um) og Alcoa (Fjarša­įl) eru meš žeim hętti aš žar sveifl­ast raf­orku­verš­iš eft­ir žvķ hvert verš er į įli. Raf­orku­verš­iš til įlvers ISAL (Rio Tinto) er aft­ur į móti oft­ast mjög stöš­ugt žvķ orku­verš­iš žar er nś tengt žró­un banda­rķskrar neyslu­vķstölu (CPI), vegna nżs samn­ings žar um frį 2010.

Žess ber žó aš geta aš viš vit­um ekki enn hversu mikiš raf­orku­magn Lands­virkjun seldi į lišnu įri (2018). Ef įl­ver­in hafa hald­iš aftur af fram­leišslu sinni, sem er reynd­ar ekki mjög lķk­legt, bitn­ar žaš į tekj­um Lands­virkj­unar. Ašrir óvissu­žęt­tir um selt orku­magn og verš, eru t.d. gjald­žrot kķsil­vers­ins ķ Helgu­vķk og afurša­verš jįrn­blendi­verk­smišju Elkem į Grund­ar­tanga. Auk­in raf­orku­sala til gagnavera styrk­ir tekju­grunn Lands­virkj­unar, en mikil leynd rķk­ir um raf­orku­veršiš ķ žeim samningum. Sam­an­tekiš verš­ur aš telj­ast lķk­legt aš tekj­ur Lands­virkj­unar vegna 2018 slįi met.

Raforkuverd-LV-til-alvera_2008-2018_Hreyfiafl-jan-2019Į stöplaritinu hér til hlišar mį sjį žróun į raf­orku­verši Lands­virkj­unar til įlver­anna allt frį įrinu 2008. Žaš įr var įl­verš geysi­hįtt og žvķ varš raf­orku­veršiš sem Lands­virkjun fékk einnig hįtt. Eftir veru­lega verš­lękkun į įli er įl­verš nś aftur nokkuš viš­un­andi. Ešli­lega er žó alltaf mik­il óvissa um verš­žró­un į įli. Žaš er žvķ vandi aš spį um tekj­ur Lands­virkj­unar įriš 2019. En žaš er annar hand­leggur.


Óheppilegir óvissužęttir um sęstreng

Tvö nįtengd fyrirtęki, annaš skrįš ķ Bret­landi en hitt ķ Sviss, vinna nś aš žvķ eignast hér virkjanir og aš sę­streng­ur til raf­orku­flutn­inga verši lagš­ur milli Ķs­lands og Bret­lands. Žetta sęstrengsverk­efni er įhuga­vert, enda er mögu­legt aš meš raf­orku­sölu til Bretlands (eša megin­lands Evrópu) geti arš­semi af nżt­ingu orku­lind­anna į Ķs­landi auk­ist um­tals­vert.

Į móti kemur aš verkefniš gęti žró­ast žann­ig aš žaš verši er­lend­ur eig­andi sę­strengs­ins sem eink­um myndi njóta žess hagn­aš­ar sem žarna kann aš mynd­ast. Žaš er lķka athygl­is­vert aš sviss­neska fyr­ir­tęk­iš sem er nį­tengt breska fyrir­tęk­inu sem sęk­ir žaš fast­ast aš fį slķkan sę­streng lagš­an, hef­ur nś eign­ast um­tals­verš­an hlut ķ HS Orku. Og sök­um žess aš hinn kana­dķski meiri­hluta­eig­andi HS Orku hef­ur nś kynnt įhuga sinn į aš selja žį eign sķna, er mögu­legt aš sviss­neska fyr­ir­tęk­iš eign­ist rķf­legan meiri­hluta ķ HS Orku.

Hvala-FossŽar meš yrši mögu­legt aš sś raf­orka sem HS Orka sel­ur nś til įl­vers Norš­ur­įls ķ Hval­firši, yrši seld til Bret­lands um sę­streng­inn. Reynd­ar gęti öll raf­orku­fram­leišsla HS Orku fariš ķ streng­inn og žį mögu­lega einn­ig žaš raf­magn sem fram­leitt yrši ķ fyr­ir­hug­ašri Hval­įr­virkj­un į Strönd­um, en HS Orka į meiri­hluta hluta­bréf­anna ķ žvķ verk­efni.

Ķ lišinni viku fóru fram tveir athyglis­veršir fund­ir ķ Reykjavķk, žar sem sę­streng­ur til Bret­lands var mik­il­vęg­ur žįtt­ur ķ fund­ar­efn­inu. Ann­ars veg­ar var žaš fund­ur į veg­um Lands­virkj­un­ar žar sem kynnt var nż skżrsla um yfir­vof­andi mikla aukn­ingu ķ arš­semi fyrir­tęk­is­ins og hvernig rįš­stafa megi žeim arši. Hins vegar var fund­ur į veg­um Fél­ags atvinnu­rek­enda žar sem fjall­aš var um žrišja orku­pakka Evrópu­sam­bands­ins (ESB) og įhrif hans į Ķs­landi, ž.m.t. gagn­vart sę­streng.

Žaš vakti athygli žess sem hér skrifar aš į žess­um fundum var lķtt minnst į nokk­ur mik­il­vęg­ustu atriš­in sem snerta slķk­an sę­streng. Žį er eink­um įtt viš žį laga­legu óvissu sem virš­ist vera uppi um žaš hvort ķs­lensk­um stjórn­völd­um vęri heim­ilt aš neita sę­strengs­fyr­ir­tęki um aš tengj­ast flutn­ings­kerfi Lands­nets eša žaš hvort ķs­lensk­ stjórn­völd­ yršu skuld­bund­in af įkvörš­un­um Eftir­lits­stofn­un­ar EFTA (ESA) um nżt­ingu sę­strengs. Svo og er žaš atriši hvort ešli­legt sé aš sę­streng­ur og virkj­an­ir į Ķs­landi verši ķ eigu sama fyr­ir­tękis eša nį­tengdra fyrir­tękja.

Aš mati greinar­höf­und­ar er mik­il­vęgt aš fram fari breiš um­ręša um žessi atriši og aš vönd­uš grein­ing eigi sér staš um žessi įlita­efni. Um leiš er mik­il­vęgt aš skżr af­staša stjórn­valda og rķk­is­stjórn­ar liggi fyr­ir um žessi įlita­efni, įšur en til žess kem­ur aš Al­žingi sam­žykki aš inn­leiša žrišja orku­pakk­ann įn fyrir­vara.

Žarna eru į feršinni afar mik­il­vęg­ir žjóš­hags­leg­ir hags­mun­ir. Žaš er grund­vall­ar­atriši aš  hnżta žį lausu enda sem nauš­syn­legt kann aš vera til aš tryggja aš viš sit­jum ekki allt ķ einu uppi meš sę­strengs­verk­efni sem skili litlu til ķs­lensks al­menn­ings og ķs­lenskra orku­fyrir­tękja ķ opin­berri eigu. Greinarhöfundur er sem fyrr tals­­mašur žess aš leita leiša til aš auka arš­­semi ķ ķslenska raf­­orku­­geir­­an­um, enda hefur arš­semin žar veriš lįg. Um leiš er grein­­ar­höf­und­ur į varš­bergi gagn­vart fį­keppni og ein­ok­un­ar­aš­­stöšu. Gętum žess aš sżna fyrir­hyggju.

Til athug­un­ar: Grein­ar­höf­undur vinnur aš vind­orku­verk­efnum į Ķslandi ķ sam­­starfi viš nor­ręnt orku­­fyr­ir­­tęki. Žau verk­efni miš­­ast viš inn­­­lendan raf­­orku­­mark­aš ein­­göngu (žaš gęti ešli­­lega breyst ef sę­­streng­ur yrši lagš­­ur). Höf­und­ur įlķt­ur mikilvęgt aš ekki verši rįš­ist ķ svona sęstrengsverk­efni nema hags­mun­ir Ķslands séu tryggš­ir sem best. Slķkt verk­efni krefst miklu ķtar­­legri skoš­un­­ar, um­­fjöll­un­ar og opin­berr­ar um­ręšu įšur en hęgt er aš full­yrša um įgęti žess eša ómög­u­­leika.


Gjörbreyttar forsendur sęstrengs

Žaš sem skiptir aršsemi sęstrengs mįli er hvort žaš nįist samn­ingur viš bresk stjórn­völd um orku­verš sem gild­ir śt lķf­tķma sę­strengs­ins eša ekki. Ķ upp­lżsingum sem Lands­virkjun hefur birt frį orku­mįla­rįšu­neyti Bret­lands um verš į endur­nżjan­legri orku kemur fram aš žaš er žrisvar til fimm sinn­um hęrra en lista­verš Lands­virkj­unar til 15 til 35 įra. Ketill Sigur­jóns­son, lög­fręš­ingur og sér­fręš­ingur ķ orku­mįlum, telur žaš geta veriš hęrra, eša allt aš sex til įtta sinnum hęrra.

Ofangreindur texti er śr nżlegri grein į vef Viš­skipta­blašsins. Sök­um žess aš žarna er vitnaš ķ žann sem hér slęr į lyklaborš, er vert aš taka eftir­farandi fram:

Aršsemistękifęri Ķslands ekki hiš sama og var

Fyrir nokkrum įrum bušu bresk stjórn­völd geysi­hįtt verš fyrir raf­orku frį nżrri kol­efnis­lķtilli raf­orku­fram­leišslu. Į žeim tķma voru góšar lķkur į aš žetta gęti nżst sem mikiš hagn­ašar­tęki­fęri fyrir ķslensk orku­fyrir­tęki og žį eink­um Lands­virkjun meš allt sitt stżran­lega vatnsafl.

Žaš tękifęri var ekki nżtt af hįlfu ķslenskra stjórnvalda žį. Og ķ dag er stašan mjög breytt frį žvķ sem žį var. Kostn­ašur vind­orku hefur fariš hratt lękk­andi. Viš Bret­land og strend­ur megin­lands Evrópu eru nś reistir vind­myllu­garšar žar sem kostn­aš­ur­inn er orš­inn svo lķtill aš žaš mun breyta mjög sam­setn­ingu raf­orku­fram­leišslu ķ slķk­um löndum.

Žessi žróun hefur óhjį­kvęmi­lega marg­vķsleg įhrif. M.a. eru įhrifin žau aš sę­strengur milli Ķslands og Bret­lands er ekki lengur žaš stóra hagn­aš­ar­tęki­fęri fyrir Ķsland sem var. Vissulega er ennžį lķklegt aš unnt vęri aš fį töluvert hęrra verš fyrir ķsl­enska raf­orku selda til Bret­lands heldur en t.a.m. žaš verš sem stór­išjan hér greišir. En mögu­leik­inn į sex­földu eša įtt­földu verši er horf­inn. Segja mį aš sį mögu­leiki hafi rokiš śtķ vešur og vind!

Į hvers forręši yrši strengurinn? 

For­send­ur sę­strengs eru sem sagt gjör­breytt­ar frį žvķ sem var fyrir nokkrum įrum. Sęstrengsverkefniš er aš vķsu ennžį tęki­fęri fyrir Ķsland sem vert er aš skoša. En ķ dag liggur mesta hagn­aš­ar­vonin senni­lega ekki hjį Landsvirkjun eša öšrum orku­fyrir­tękj­um, heldur hjį eig­anda sę­strengsins. Žess vegna er oršiš įrķšandi aš ķslensk stjórn­völd geri žaš aš höfuš­atriši mįls­ins aš tryggja meš hvaša hętti žau geti stżrt arš­semi sęstrengs. Og fastsetji slķka löggjöf įšur en slķkt verkefni veršur aš veruleika.

Fordęmi Noršmanna įhugavert

Einn möguleiki er aušvitaš aš inn­višir eins og sęstrengir séu ķ eigu ķslensks rķkis­fyrir­tękis. Žaš vęri sambęrileg leiš eins og į viš um eignarhald norska Statnett ķ öllum sę­strengjum Norš­manna sem lagšir hafa veriš til žessa. Svo stórt verk­efni kann žó t.a.m. aš vera Lands­neti ofviša (žar aš auki er Landsnet ekki rķkisfyrirtęki).

Žess ķ staš vęri mögu­lega unnt aš fara svip­aša leiš eins og Norš­menn hafa gert vegna gas­lagna sinna ķ Norš­ur­sjó. Žar hafa einka­fyrir­tęki fengiš aš fjįr­festa ķ gas­lögn­unum sem tengja norsku gas­vinnslu­svęšin viš Bret­land og megin­land Evrópu. En norska rķkiš ręšur flutn­ings­gjald­inu og stjórnar ķ reynd arš­semi inn­viš­anna.

Žetta er leiš Noršmanna til aš tryggja aš norska žjóšin fįi sem mest eša a.m.k. sanngjarnan hlut af žeim arši sem aušlindanżtingin skapar og kemur um leiš ķ veg fyrir aš fyrirtęki sem ręšur yfir innvišum misnoti žį ašstöšu. Žaš er žjóš­hags­lega mikil­vęgt aš ķslensk stjórn­völd taki žetta įlita­mįl til meiri og nį­kvęm­ari skoš­unar en veriš hefur.

Til athugunar: Höfundur vinnur aš vind­orku­verk­efnum į Ķslandi ķ sam­starfi viš norręnt orku­fyrir­tęki. Žau verk­efni miš­ast ein­göngu viš inn­lendan raf­orku­mark­aš (žaš gęti ešli­lega breyst ef sę­streng­ur yrši lagš­ur). Höf­und­ur įlķt­ur aš sę­stren­gur kunni aš vera skyn­sam­legt verk­efni, en slķkt verk­efni žarfn­ast meiri skoš­un­ar og um­fjöll­un­ar įšur en hęgt er aš full­yrša um įgęti žess eša ómögu­leika.


Sęstrengsfyrirtęki horfir til HS Orku

Frį žvķ ķ vor hefur 12,7% hluti ķ HS Orku veriš til sölu. Sį sem vill selja er ķsl­ensk­ur fjįr­festinga­sjóš­ur sem kallast ORK, en hann er ķ eigu nokk­urra ķsl­enskra lķf­eyris­sjóša og fleiri s.k. fag­fjįr­festa. Og nś ber­ast frétt­ir um aš bśiš sé aš selja žessa eign ORK. Kaup­and­inn er sagš­ur vera svissneskt félag, DC Renew­able Energy, sem er nį­tengt bresku fél­agi sem vill leggja raf­magns­kapal milli Bret­lands og Ķslands.

Umrędd kaup svissneska DC Renew­able Energy į 12,7% eign­ar­hluta ķ HS Orku eru hįš žvķ aš ašrir eig­end­ur HS Orku nżti ekki for­kaups­rétt sinn. HS Orka er žrišji stęrsti raf­orku­fram­leiš­and­inn į Ķslandi og stęrsti ein­staki viš­skipta­vinur fyrir­tęk­is­ins er įlver Norš­ur­įls (Century Aluminum) ķ Hval­firši. Žį mį nefna aš HS Orka į stór­an hlut ķ Blįa lón­inu ķ Svarts­engi.

Ed-Truell-Atlantic-SuperConnection-Disruptive-Capital_Strategy_Oct-2018Sį sem kaupir ķ HS Orku sér ber­sżni­lega tęki­fęri ķ žvķ aš hękka raf­orku­verš HS Orku til įl­vers Norš­ur­įls, en orku­veršiš žar kem­ur ein­mitt til end­ur­skoš­un­ar eftir ein­ung­is nokkur įr. Viš žetta bętist aš gangi kaup­in eftir verš­ur 12,7% hluti ķ HS Orku ķ eigu fyr­ir­tęk­is sem er nį­tengt breska Atl­antic Super­Conn­ect­ion, sem stefn­ir aš žvķ aš leggja sę­streng milli Bret­lands og Ķsl­ands.

Lykil­maš­ur­inn aš baki bįš­um fyrir­tękj­un­um, DC Renew­able Energy og Atl­antic Super­Connect­ion (Dis­rupt­ive Cap­ital), er Edmund Truell. Hann segir fjįr­fest­inga­stefnu sķna byggj­ast į žvķ aš „exploit dislocations in markets and unlock value from complex situations using a Get Rich and Stay Rich strategy“.

Höfundur žessarar stuttu greinar er viss um aš žaš yrši įbatasamt fyrir Ķsl­end­inga og ķsl­ensk­an efna­hag aš selja raf­orku til Bret­lands, rétt eins og žaš er skyn­sam­legt fyrir okk­ur aš flytja śt fisk og sjįvar­af­uršir. Um leiš er mik­il­vęgt aš viš sjįlf stżr­um žvķ hvern­ig svona sę­strengs­verkefni verš­ur unn­iš og fram­kvęmt. Og aš žaš verši fyrst og fremst til hags­bóta fyrir ķslensku žjóš­ina.

Edmund-Truell-IceLink-HVDC-CableŽaš hvern­ig Dis­rupt­ive Cap­ital og Atl­antic Super­Connect­ion hef­ur kynnt sęstrengs­verk­efniš er um margt nokk­uš sér­kenni­legt. Og žaš er nįnast śti­lok­aš aš sę­streng­ur Atl­antic Super­Connect­ion geti veriš kom­inn ķ gagn­iš strax 2025, lķkt og fyrir­tękiš hef­ur kynnt. En žó lengra verši ķ aš slķk višskipti raun­ger­ist, er ber­sżni­legt aš Truell trśir į verk­efniš. Og meš kaup­um į um­tals­verš­um hlut ķ HS Orku virš­ist hann ann­aš hvort vera aš nįlg­ast raf­orku fyrir sę­streng­inn eša aš reyna aš koma sér ķ athygl­is­verša samn­ings­stöšu gagn­vart Norš­ur­įli. Nema aš hvort tveggja sé.

Žaš veršur fróšlegt aš sjį hvort žessi kaup verša aš veru­leika eša hvort for­kaups­rétt­ar­haf­ar ganga žarna inn ķ kaup­in. En kannski vęri skyn­sam­legt fyrir Norš­ur­įl aš byrja strax aš svipast um eftir ann­arri raf­orku ķ staš žeirr­ar sem įlveriš kaup­ir nś af HS Orku?


Rķs vindmyllugaršur ofan viš Bśrfell?

Eftir nokkurra įra undir­bśning Lands­virkjunar fyrir allt aš 200 MW vind­myllu­garš viš hį­lend­is­brśn­ina ofan viš Bśr­fell taldi Skipu­lags­stofn­un til­efni til aš žau įform yršu endur­skoš­uš. Sś end­ur­skoš­un af hįlfu Lands­virkj­un­ar stend­ur nś yfir og hefur fyrir­tęk­iš sagst stefna aš minna verk­efni. Og hyggst einnig breyta upp­röš­un og staš­setn­ingu vind­myllanna. Ķ žess­ari grein verš­ur athygl­inni beint aš žess­um breyttu įform­um Lands­virkjunar.

Stašsetningin andspęnis Heklu viršist umdeild

Landsvirkjun hefur kallaš verk­efniš Bśrfells­lund. Kort­iš hér aš neš­an sżn­ir eina af žrem­ur upp­haf­leg­um hug­mynd­um fyrir­tęk­is­ins um hvar staš­setja mętti vind­myllu­garš­inn. Hin­ir kost­irnir tveir geršu rįš fyrir aš flest­ar vind­myllurn­ar yršu aš­eins neš­ar į slétt­unni žarna ofan Bśr­fells.

Burfellslundur-kort-LV-upphafleg-tillagaSkį­strik­aša svęš­iš viš Žjórsį (į kortinu) er sem sagt einn af žeim val­kost­um sem Skipu­lags­stofn­un taldi vera meš žeim hętti aš til­efni vęri til aš skoša hvort „um­fangs­minni upp­bygg­ing“ eigi bet­ur viš į žessu svęši, „bęši hvaš varš­ar hęš og fjölda vind­mylla“. Į kortinu mį lķka sjį hvar nś­ver­andi tvęr til­rauna­myllur Lands­virkj­un­ar eru staš­settar, en žęr eru hvor um sig 0,9 MW.

Svęšiš žarna ofan Bśr­fells hent­ar aš mörgu leyti vel fyrir vind­myllur. Bęši eru vind­aš­stęš­ur į svęš­inu góš­ar (hįr nżt­ing­ar­tķmi lķk­legur) og inn­višir til staš­ar (hį­spennu­lķnur, veg­ir o.fl.). Um leiš yrši kom­ist hjį žeirri rösk­un sem yrši ef vind­myllur yršu žess ķ staš reist­ar į svęš­um žar sem lengra er ķ nauš­syn­lega inn­viši. Dęmi um svęši sem hafa įhuga­veršar vind­aš­stęšur en eru fjarri öfl­ug­um hį­spennu­lķnum eša ekki ķ sér­lega góšu vega­sambandi eru t.d. Mel­rakka­slétta og Gufu­skįlar į Snę­fells­nesi.

Į móti kemur aš žarna ofan viš Bśr­fell er geysi­fögur fjalla­sżn og um svęš­iš ligg­ur fjöl­farin leiš inn į hį­lend­iš. Žaš virš­ast fyrst og fremst hafa veriš slķk sjón­ręn įhrif - og žį ekki sķst śtsżniš til Heklu - sem ollu žvķ aš Skipu­lags­stofn­un leist illa į staš­setn­ing­una og um­fang­iš į Bśr­fells­lundi. En nś mun Lands­virkj­un vera langt kom­in meš aš end­ur­hanna verk­efn­iš og žar meš er kannski mögu­legt aš žarna rķsi brįš­um fyrsti vind­myllu­garš­ur­inn į Ķslandi.

Vindmyllur eingöngu noršan vegar

Samkvęmt žeim upp­lżs­ing­um sem Lands­virkj­un hef­ur birt hefur staš­setn­ingu vind­myllanna veriš hnik­aš til žann­ig aš žęr verši allar norš­an (eša vest­an) Sprengi­sands­vegar. Ķ fyrri hönn­un eša til­lög­um voru myllurn­ar aft­ur į móti flest­ar eša marg­ar sunn­an (eša aust­an) veg­ar­ins og žar meš ķ sjón­lķnu veg­far­enda sem horfa til Heklu.

Žaš svęši sem nś er hugsaš fyrir vind­myllurn­ar er lķka tölu­vert minna en ķ fyrri til­lög­um fyrir­tęk­is­ins. Enda er end­ur­hann­aša verk­efniš sagt verša „mikiš minna“ en įšur var fyrir­hug­aš og sagt aš žaš verši „kannski 50-100“ MW. En eins og įšur sagši var upp­haf­lega miš­aš viš verk­efni allt aš 200 MW.

Veršur Bśrfellslundur tuttugu 4,2 MW vindmyllur?

Burfellslundur-kort-LV-breytingNżja stašsetningin į Bśrfells­lundi er af­mörk­uš meš blįstrik­aša svęš­inu į kort­inu hér til hliš­ar (kort­iš er śr kynn­ingu Lands­virkj­unar). Vert er aš taka fram aš žaš er harla ólķk­legt aš Lands­virkj­un verši viš žeirri įbend­ingu Skipu­lags­stofn­un­ar aš vind­myllurn­ar verši lęgri en įętl­aš var. Žvert į móti er tękni­žró­un­in meš žeim hętti aš senni­lega myndi Lands­virkjun nś vilja setja žarna upp vind­myllur sem yršu öfl­ugri og nęšu jafnvel enn­žį hęrra upp en įšur var fyrir­hug­aš.

Miš­aš viš žró­un ķ vind­orku­tękn­inni er lķk­legt aš Lands­virkj­un muni vilja reisa vind­myllur žar sem hver og ein verš­ur a.m.k. 4,2 MW aš afli. Og miš­aš viš heild­ar­stęrš vind­myllu­garšs į bil­inu 50-100 MW gętu žetta orš­iš ca. 12-25 stór­ar vind­myllur. En ekki 58-67 eins og įšur var stefnt aš. Og eins og įšur sagši yršu žetta senni­lega enn­žį hęrri mann­virki en fyrri til­lög­ur hljóš­ušu upp į.

Margir stašir į Ķslandi henta vel til aš virkja vindinn

Forvitnilegt veršur aš sjį loka­śt­fęrsl­una af vind­myllu­garši Lands­virkj­unar žarna ofan Bśr­fells og hvaš Skipu­lags­stofn­un mun segja um hana. En žrįtt fyrir breytta hönn­un Bśr­fells­lundar verš­ur staš­setn­ing­in žarna and­spęn­is Heklu sjįlf­sagt įfram um­deild. Sama į reynd­ar viš um nįnast hvert ein­asta virkj­un­ar­verk­efni sem sett er į dag­skrį; žaš er sjaldnast ein­hug­ur um slķk verk­efni. Nś­orš­iš er a.m.k. oft­ast mikill įgrein­ing­ur um bęši nż jarš­varma- og vatns­afls­verk­efni. Og sama veršur ef­laust meš vind­myllu­garša.

LV-Island-Vindorka-styrkurHér į Ķslandi mį vķša finna svęši sem eru meš góš­ar vind­aš­stę­šur. Og žó nokk­ur slķk svęši eru bęši aš­gengi­leg og hęfi­lega fjarri žétt­bżli. Fyr­ir vik­iš ętti ekki aš vera mjög flók­iš aš staš­setja vind­myllu­garša hér meš žeim hętti aš žeir valdi fólki ekki óęg­ind­um, hafi lķtil um­hverf­is­įhrif og bjóši samt upp į hag­kvęma teng­ingu viš öfl­ug­ar hį­spennu­lķn­ur ķ nį­grenn­inu. En hvort vind­myllu­garšur ķ smękk­ašri mynd ofan viš Bśr­fell fęr braut­ar­gengi, į eftir aš koma ķ ljós.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband